عینیت بخشیدن به فرهنگ از طریق نماد

یکی از ساز و کارهای درونی فرهنگ­، فرایند عینیت بخشیدن است­. یعنی یک امر فرهنگی را که جنبه­ی ذهنی و روانی دارد بیرونی کنیم. هر علامت مشخصی که بین دسته‌ای از انسان­ها دارای قراردادی مفهومی باشد و به منظور پیشرفت امور انسانی و نیل به یک مقصود به کار گرفته شود یک  نماد را  تعریف  می­کند‌. پس  در نمادها، نوعی رمزوارگی وجود دارد‌. واضح است فهمیدن معنای این رمزها در جامعه و بین تمامی انسان‌ها عمومیت ندارد‌. نمادها ممکن است شخصی و یا عمومی باشند. یعنی دارای تنوع و گستره کاربردی فراوانی هستند و به سادگی تمامی زندگی بشر را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

از نظر اندیشمندان مفهوم نماد در شرح و  تعریف  فرهنگ جایگاهی بنیادین دارد. اصولاً قابلیت نمادسازی و وجود نمادهایی که گویای معانی جاری در حیات اجتماعی انسان  هستند، وجه ممیزه‌ انسان و حیوانات است.

اگر فرهنگ را به مثابه نظام معانی نمادین در نظر بگیریم­، هر ایده، اگر نماد نداشته باشد­، وجود ندارد. همه­ی فرهنگها ساز و کارهایی ایجاد می­کنند که این مفاهیم انتزاعی­، عینی بشوند­. مثلاً هدیه رابطه­ی دوستی را عینیت می­بخشد­، نوازش کردن­، رابطه­ی مادر و فرزندی را­، صلیب مسیح را­، نور در اسلام خداوند را و ... ما در فضایی همدیگر را تعریف می­کنیم که نمادها در آن قرار دارند.

 تمامی نمادها در یک شرایط و زمینه اجتماعی، تاریخی مشخص خلق می‌شوند، پس هر شکل نمادین مخلوق یک شرایط یا زمینه تاریخی معین است و نمادها نیز به بازتولید و تجدید ساختار شرایط اجتماعی، تاریخی می‌پردازند و هویتی نو برای جامعه به وجود می‌آورند.

در جریان ارتباط نوع بشر معانی مشخصی شکل می‌گیرند و این معانی در قالب نمادها فراگیر و ماندگار می‌شوند، یا از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌گردند. پس یک جامعه از طریق معانی پایا و نمادهای آن قابل شناخت است (آن چیزی که ما با نام فرهنگ می‌شناسیم).

معماری، نمادی از فرهنگ

    معماري و فرهنگ واژه­هايي آشنا براي همه­اند. اين دو را بسيار شنيده­ايم؛ ولي معناي دقيقشان را شايد ندانيم و بويژه رابطه بين اين دو را. معماري، فعاليتي هنري، علمي است براي آفرينش فضا و تغيير و سامان دادن آن.

معماري، تبلوري است از فرهنگ يک جامعه در گذر زمان و آينه­اي است روشن از شرايط جامعه در ادوار مختلف.

 معماري غير از ساختن يک بنا يا بنّايي آن است، بلکه چگونه ساختن آن است؛ ربطي هم به مصالح ساختماني ندارد؛ اما به اين ربط دارد که خانه يا شهر را چگونه بسازيم تا نيازهاي انساني و غير مادي ما را برطرف سازد...

همه جوامع از گفتار به عنوان وسیله انتقال مفهوم استفاده می‌کنند اما بدیهی است شیوه‌های دیگری نیز برای انتقال دادن یا بیان کردن و ارائه نمودن وجود دارند. از دانش نماد ‌شناسی به سواد بصری تعبیر می‌شود. معماری هم به دلیل ماهیت بصری بودنش‌، مهم­‌ترین و پرمحتواترین نمادهای فرهنگ بشری را شکل می‌دهد. شاهکارهای معماری مانند طاق بیستون‌، تخت جمشید‌، کلوسئوم، مساجد جامع‌، کلیساها و... علاوه بر زیبای ‌های تناسبی، حاوی تم‌های فرهنگی، عقیدتی هستند. بنابراین معماری مانند یک کالبد مادی می‌تواند برای تولید معنی مورد استفاده قرار گیرد. به عبارتی دیگر معماری نمود رمزهای اندیشه انسان است. این وجه از معماری نباید به علت کارکردگرایی آن مورد مداقه قرار گیرد‌ چون در این صورت معماری تا حد بنایی، تنزل ارزش پیدا می‌کند. تحلیل نظام­های نشانه ‌شناسی با موضوع معانی فرهنگ غیر کلامی (از جمله معماری (حوزه مطالعه مجذوب کننده‌ای برای جامعه ‌شناسی و انسان ‌شناسی می‌گشاید. تحلیل نشانه ‌شناختی می‌تواند در مقایسه یک فرهنگ با فرهنگ دیگر سودمند باشد. با دانستن اینکه معانی فرهنگی نمادین هستند، با این روش تحلیل می‌توان شیوه‌­های ساخت فرهنگ­‌های گوناگون را با یکدیگر مقایسه کرد‌. مثلاً ساختمان­های شهری صرفاً مکانی نیستند که مردم در آنجا کار و زندگی می‌کنند. آن­ها اغلب خصلتی نمادین دارند. اغلب در شهرهای اسلامی عبادتگاه اصلی بر روی زمین بلندی در مرکز شهر یا نزدیک به آن قرار داشت که نشانه­ای است از نفوذ بسیار نیرومندی که مذهب بر زندگی مردم دارد. تفاوت­های فرهنگ مادی وسیله اصلی طبقه ‌بندی انواع مختلف جوامع را در تاریخ فراهم می‌کند‌. زیرا چگونگی سازمان یافتن مردم برای تامین نیازهای اساسی خود اکثر جنبه‌های دیگر فرهنگشان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تمامی فرهنگ‌­ها بدنه­ای بی‌همتا و غیر قابل جایگزین از ازرش­ها هستند‌. در عین حال سنت­ها و اشکال بیانی مردم، مؤثرترین ابزار حضور آن­ها در عرصه جهان است‌. معماری به عنوان بزرگ­‌ترین میراث فرهنگی بشر، هنری بصری است که ترکیبی از علم و احساس است و حاصل نگرش انسان به هویت خود است. در معماری انسان خود را مانند یک محصول تعریف می‌کند که در لوای آن درکی فلسفی نهفته است. همچنین معماری به عنوان یک نماد با گستره معنایی فراوان مانند یک متن قابل تأویل و تفسیر می‌باشد‌. امروزه مفاهیمی چون نماد‌گرایی‌، هرمونوتیک و همچنین نقد اندیشه­ها و روش­های علمی برخاسته از عصر روشنگری همراه با پست مدرنیسم و نحله‌­های جدید فکری متولد شده در آن شناخته می‌شوند‌. اگر بپذیریم که معماری نیز تمامی ویژگی­های نمادهای ساخته شده توسط بشر را داراست‌، جایگاه رفیع هویت ‌سازی معماری آشکار می‌گردد‌.

تصور نمودن یک زبان به معنای تصور نمودن یک شکل زندگی است‌. آنچه که به یک بازی زبانی تعلق دارد فرهنگی تام و تمام است. هانس گئورگ گادامر سلوک فلسفی مبسوطی در خصوص نقش زیباشناختی و سهم ساختاری آن که منتج به شکلی از معرفت می‌گردد ارائه نموده است‌. آکویناس می‌گفت‌: کاربرد ارزشمند بنا، بدون حضور هنر نمی‌تواند وجود داشته باشد. این امر در مورد هر وضعیتی از بنا هر چقدر طرح آن ساده و ضعیف باشد، صادق است.

معماری تجسم ارزش­‌هایی است که پیش از آنکه توسط یک فرهنگ در تمامی سطوح آگاهیش (‌آگاهی دینی‌، سیاسی‌ و اقتصادی‌) تحقق یابند در معماری به عنوان کالبدی فیزیکی خود را نمایان می­سازند .معماری وارد کننده یک نظام وانمایی در زندگانی است که مجسم سازنده وقایع و موقعیت­های مرتبط به گونه‌ای است که این وقایع بتوانند به صورتی معقول و فهم‌پذیر به تشخیص درآیند‌. این سهم و نقش، ایمایی است، یعنی همان کاربرد وانمایی‌. لودویگ ویتگنشتاین می‌نویسد: معماری چیزی را جاودانه و شکوهمند می‌سازد. از اینرو آنجا که چیزی برای بزرگداشت و تکریم وجود ندارد معماری هم نمی‌تواند وجود داشته باشد.

معماری به عنوان یک نماد با رمزوارگی غنی و سرشار از معانی خود معمولاً با فرهنگ­گرایی و تاریخ­‌گرایی پیوند خورده است و ناخود آگاه انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از آنجا که زیبایی از ارکان معماری است و فطرت آدمی با تمایلات زیبایی‌ گرایانه آمیخته است لذا روان آدمی مؤثر از زیبایی­‌های معماری است‌. به علاوه در حضور‌های مکرر انسان در فضای معماری، یادواره‌­ها و خاطرات در ذهن وی شکل می‌گیرند‌. خانه­های کودکی حاوی خاطراتی شیرین و ماندگارند به همین دلیل یاد کردن از این خانه­های قدیمی و فرسوده حتی در دوران پیری نیز لذت بخش هستند‌. بشر نمی‌تواند نسبت به علامت­هایی که ساختمان­‌ها برای او تعریف می‌کنند بی‌تفاوت باشد بنابراین ناخواسته از این کنش‌های محیطی اثر می‌پذیرد و به مثابه یک منبع‌، پیوسته هویت خود را از آن­ها کسب می‌کند و یا هویت خود را با آن­ها وفق می‌دهد و خود را از طرق مکانی که در آن متولد شده‌ و کار یا زندگی می‌کند، تعریف می‌نماید‌. داراب ديبا مفاهيم بنيادي معماري ايران را اينگونه توصيف مي­كند:

  • درون گرايي: وجود فضا در باطن و پوسته ظاهري، پوشش مجازي است.
  • مركزيت: سير تحول عناصر پراكنده(كثرت­ها) به وحدت مركزي
  • انعكاس: خط عمودي در فضاهاي باز به طرف آسمان و انعكاس به عنوان نتيجه بصري.
  • پيوند معماري با طبيعت: سلسله مراتب و مفصل­ها در عبور از فضاهاي باز، نيمه باز، و بسته.
  • هندسه: جدايي ناپذيري هنر(­حس­) و علم (­عقل)
  • شفافيت و تداوم: نقطه مقابل مفهوم فضاي بسته و تمام شده.
  • راز و ابهام: احساس عظمت معنوي در كمال سادگي و خلوص
  • تعادل موزون، توازن احساس: تعادل موزون بين ساختمان­ها و محيط طبيعي
  • چشم دل: درك معناي باطن همراه با معناي ظاهري و حسي

     مشخصات اين مفاهيم از فرهنگ هستند كه در سطوح ناخودآگاه ذهن اشخاص نقش بسته و از باورهاي عميق و ارزش­ها و مخصوصاً از راه­هايي كه در فرهنگ دنياي اطراف طبقه بندي و تعريف شده­اند تشكيل شده­اند كه ثابت هستند و تاثير زيادي در شكل دادن به واقعيت­ها و نحوه تفسير مردم از محيط فيزيكيشان دارند و به راحتي تغيير پذير نيستند ولي جنبه­هاي آگاهانه آن­ها قابل تغيير هستند. به همين دليل نمي­توان اصول ثابت و خاص در تمام زبان­ها براي تاثيري كه فرهنگ در شكل فضاي معماري مي­گذارد نام برد.

      هر جامعه­اي با هر سيستمي كه اداره مي­شود و هرنوع ايدئو‍ژي كه بر آن حاكم باشد داراي اهداف و آرمان­هاي خاص خود مي باشد. وظيفه­ي اصلي فرهنگ نمايش اين ايده­هاي ذهني است به وسيله نمود اشكال عيني، در فرايند اين استحاله معماري نقش اساسي به عهده دارد.

  • معماري يك اتفاق چند‌نظمي (Multi discipline) است. زماني سه ركن براي معماري قائل بودند. زيبايي، ايستايي و كاركرد. اين سه ركن هنوز هم مي­تواند قابل قبول باشد. معماري ماهيتا امري چند‌منظومه يا چند‌وجهي است. معماري جامع‌ترين عامل منعكس‌كننده فرهنگ يك جامعه است.
  • در معماري سنتي تزئينات فضاي داخلي با ساير عناصر ديگر ساختمان مثل حجم بيروني، سازه و ... در هم تنيده است و نمي‌توان آن‌ها را از هم جدا كرد.
  • انسان در جامعه پس از مدرن، انساني كثرت‌گرا و ماجراجو است. او مي‌خواهد زندگي را با تحولات معني ببخشد. تعريف زندگي براي او با يك انسان سنتي متفاوت است. نتيجه عمر انسان سنتي آثاري است كه بر جاي گذاشته درصورتي كه تعريف زندگي از ديد انسان امروزي ماجراهايي است كه در مسير زندگيش اتفاق مي‌افتد.

ساختمان­های فرهنگی و هنری جزو آن دسته از ساختمان­های عمومی هستند که نه در ایران بلکه در همه دنیا به‌عنوان الگوی محدوده شهری و شاخص معماری دوره محسوب می‌شوند. همین دو تفاوت است که معماری این فضاها را از ساختمان‌های دیگر شهر متمایز می‌کند و در برنامه‌ریزی، طرح و احداث آن­ها باید ظرافت ویژه‌ای به کار برد.

     هر ساختمانی بنا به ابعاد زمین، موقعیت قرار‌گیری و کاربری به پیش‌بینی مناسب برای رفت‌وآمد مردم نیاز دارد. به همین دلیل مراکز فرهنگی با عملکرد کلان محله (و بالاتر) ضروری است که در نزدیکی مسیرهای اصلی رفت ‌و آمد (ایستگاه‌های مترو و اتوبوس) قرار گیرند، از طرف دیگر براساس استانداردها، تأمین پارکینگ این مجموعه‌ها جزو ضروریات است. نگاه مدیریت شهری و طرح ساختاری توسعه و ساماندهی فضاهای فرهنگی به شهرها نگاه بهینه‌ای است و نیازهای شهرها براساس موقعیت بومی و استانداردهای بین‌المللی سنجیده می­شود.

      توجه کلان‌نگر به موضوعات فرهنگی در شهرها و توسعه فضاها به جریان اقتصاد و اقتصاد فرهنگی شهرها نیز یاری می‌رساند. اگر سال‌ها پیش صرفاً سالن سینما و بوفه داخل آن برای صاحبان سینما بازده مناسب اقتصادی داشت اکنون (نه در ایران بلکه در تمام دنیا از حدود دهه70 اتفاقی مشابه روی داده است) بسیاری از پارامترهای تعیین‌کننده آن اقتصاد تغییر کرده یا حتی به‌طور کلی حذف شده است.

[1] . فلامکی، محمد منصور؛ریشه­ها و گرایش­های نظری معماری؛ تهران:فضا،1381

 

فرهیخته گرامی، در صورت تمایل به  کسب اطلاعات بیشتر ، نسبت به تهیه کتاب طراحی فضاهای فرهنگی اقدام نمایید.

 

ضوابط فنی پروژه های فرهنگی

IMAGE طراحی سینما
  الکتریک سینما (Electric Cinema, London, England)  سينما       ایران از جوانترین کشورهای دنیاست....
ادامه مطلب ...
IMAGE طراحی مجتمع فرهنگی و هنری
 فرهنگسراها با فعاليت­هاي متنوع­، جهت ارتقاء سطح دانش فرهنگي مردم­،توسعه...
ادامه مطلب ...
IMAGE طراحی موزه
شناخت و تعریف موزه       ریشه کلمه موزه را فرانسویان از لغت یونانی گرفته­ اند....
ادامه مطلب ...

سرانه فضاهای فرهنگی

IMAGE سرانه فضاهای فرهنگی کشور
       هر گونه هزینه در خصوص فضاهای فرهنگی بهترین راهکار برای مقابله با آسیب­های...
ادامه مطلب ...

مجله ها و نشریه های معماری معتبر جهان

مبانی نظری معماری ایرانی ، اسلامی

تکنولوژی و فرهنگی
تکنولوژی و فرهنگ فرهنگ مادی هر جامعه شامل مجموعه­ای از دست آوردهای مادی یا...
ادامه مطلب ...
IMAGE فرهنگ عمومی
تعريف فرهنگ culture      فرهنگ واژه ايست فارسي و مركب از دو جزء “ فر“ و “ هنگ“ است....
ادامه مطلب ...
IMAGE فرهنگ و معماری
عینیت بخشیدن به فرهنگ از طریق نماد یکی از ساز و کارهای درونی فرهنگ­، فرایند عینیت...
ادامه مطلب ...
IMAGE فرهنگ و هنر
      هنر فعاليتي انساني است. فعاليتي آگاهانه با علامت­ها و مشخصه­هاي ظاهري و...
ادامه مطلب ...
IMAGE موسیقی
        توضیح در خصوص رابطه موسیقی و معماری را با چند سوال در این خصوص شروع...
ادامه مطلب ...
IMAGE هنر و معماری
هنر  و  معماري       انسان موجوديست داراي تفكر، او به دنبال ابزاريست كه احساسات و...
ادامه مطلب ...

نقشه های مطالعاتی و اجرایی پروژه های مهم فرهنگی ایران و جهان

کتاب های معتبر علمی در خصوص طراحی فضاهای فرهنگی

IMAGE کتاب طراحی فضای فرهنگی در ایران و جهان
عنوان:  طراحی فضاهای فرهنگی در ایران و جهان (اصول و مبانی معماری و طراحی داخلی)...
ادامه مطلب ...

پروژه های فرهنگی شاخص ایران و جهان

IMAGE خانه گویُم علیرضا تغابنی برنده جایزه فستیوال جهانی معماری WAF
درباره معماری خانه گویم در این پروژه این سوال مطرح شد که ساختار طاق و قوسی چگونه می...
ادامه مطلب ...
IMAGE طراحی موزه و مرکز دانش علوم اسلامی
طراحی موزه و مرکز دانش علوم اسلامی، نمایانگر عصر طلایی دوران اسلام بوده، و جهت...
ادامه مطلب ...
IMAGE فرهنگسرای خاوران
      فرهنگسرای‌ خاوران بزرگ‌ترین مرکز فرهنگی کشور محسوب می‌شود. این فرهنگسرا‌...
ادامه مطلب ...
IMAGE موزه هنرهای معاصر تهران
موزه هنرهای معاصر تهران یکی از سرشناس‌ترین موزه‌های ایران است. این موزه در سال...
ادامه مطلب ...
IMAGE کتابخانه مرکزی فنلاند
طراحی کتابخانه مرکزی فنلاند در یکی از نقاط مهم شهر هلسینکی، حُسن ختامی بر تکمیل...
ادامه مطلب ...

مشاوره پایان نامه معماری

برای ثبت درخواست مشاوره در خصوص انجام پایان نامه از دو روش زیر استفاده نمایید.

تماس با شماره همراه : 09143636506 تلفکس 04432235605

آیدی تلگرام : Yadolahabbasi@

این سایت طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران ، قوانین جرایم اینترنتی و مجموعه قوانین و مقررات تجارت الکترونیک فعالیت میکند.

خدمات و محتوای عرضه شده توسط این سایت جهت استفاده در این سایت تولید میشوند. هرگونه سو استفاده از اطلاعات ، متن ها ، طرح ها ، عکس ها و ...

از این سایت پیگرد قانونی دارد و هیچ فرد حقیقی یا حقوقی اجازه سوء استفاده از مطالب این سایت را ندارد.